Nieusprawiedliwione nieobecności: kiedy grozi grzywna i co z klasyfikacją

Obowiązek szkolny, obowiązek nauki i próg z art. 42

Nauka jest w Polsce obowiązkowa do ukończenia 18. roku życia (art. 35 ust. 1 Prawa oświatowego). Obowiązek szkolny zaczyna się z początkiem roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, i trwa do ukończenia szkoły podstawowej; potem dziecko spełnia obowiązek nauki. Rodzice dziecka objętego obowiązkiem szkolnym muszą zapewnić jego regularne uczęszczanie na zajęcia (art. 40 ust. 1 pkt 2). Spełnianie obowiązku szkolnego kontrolują dyrektorzy publicznych szkół podstawowych wobec dzieci mieszkających w ich obwodach, a obowiązku nauki – gmina (art. 41 ust. 1). Granicę wyznacza art. 42 ust. 2: niespełnianiem obowiązku jest nieusprawiedliwiona nieobecność w okresie jednego miesiąca na co najmniej 50 procent dni zajęć. Nie ma tu limitu dni w roku – liczy się wyłącznie to, co w danym miesiącu pozostało nieusprawiedliwione. Jak i w jakim terminie usprawiedliwia się nieobecność, ustawa zostawia statutowi szkoły (art. 99 pkt 2).

Jak przebiega egzekucja

Art. 42 ust. 1 Prawa oświatowego odsyła do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Egzekucję poprzedza pisemne upomnienie z wezwaniem do wykonania obowiązku i zagrożeniem skierowania sprawy na drogę egzekucji; postępowanie można wszcząć dopiero po upływie 7 dni od jego doręczenia (art. 15 § 1). Przy obowiązku, którego z natury nikt inny nie wykona za zobowiązanego, środkiem egzekucji jest grzywna w celu przymuszenia (art. 119 § 1). Nakłada ją organ egzekucyjny postanowieniem, w którym wzywa też do wykonania obowiązku w wyznaczonym terminie; na postanowienie przysługuje zażalenie (art. 122). Jednorazowo grzywna wobec osoby fizycznej nie może przekroczyć 10 000 zł, a wszystkie nałożone grzywny łącznie – 50 000 zł; można ją nakładać kilkakrotnie, w tej samej lub wyższej kwocie (art. 121). To nie jest kara za przeszłość: gdy obowiązek zostanie wykonany, nałożone, a niezapłacone grzywny umarza się na wniosek (art. 125), a zapłacone mogą w uzasadnionych przypadkach zostać zwrócone w 75 procentach lub w całości (art. 126).

Klasyfikacja, ocena zachowania i sąd rodzinny

Nieobecności mają skutki także w samej szkole. Uczeń może nie zostać sklasyfikowany z jednego, kilku albo wszystkich przedmiotów, jeśli jego nieobecność przekroczyła połowę czasu przeznaczonego na te zajęcia w okresie klasyfikacyjnym (art. 44k ust. 1 ustawy o systemie oświaty). Przy nieobecności usprawiedliwionej może zdawać egzamin klasyfikacyjny, przy nieusprawiedliwionej – tylko za zgodą rady pedagogicznej. Usprawiedliwianie nieobecności należy do obowiązków ucznia, które określa statut (art. 99 pkt 2 Prawa oświatowego), a ocena zachowania uwzględnia wywiązywanie się z obowiązków ucznia (§ 11 ust. 1 rozporządzenia w sprawie oceniania) – jak nieobecności wpływają na tę ocenę, rozstrzyga statut. Poza szkołą ustawa o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich wymienia uchylanie się od obowiązku szkolnego lub obowiązku nauki wśród okoliczności świadczących o demoralizacji: kto je stwierdzi, ma społeczny obowiązek przeciwdziałać i zawiadomić rodziców, szkołę, sąd rodzinny, Policję lub inny właściwy organ (art. 4 ust. 1).

Kto i w jakim terminie usprawiedliwia nieobecność – i dlaczego zaświadczenie lekarskie jest wyjątkiem, a nie regułą – wyjaśnia strona Usprawiedliwienie nieobecności.

Jeśli termin nieobecności znasz z góry, chodzi raczej o zaplanowany wyjazd niż o wagary – zobacz Wyjazd w trakcie roku szkolnego.

Jak szkoły mają na oku dni usprawiedliwione i nieusprawiedliwione, spóźnienia i odsetek nieobecności każdego ucznia, pokazuje strona Frekwencja i nieobecności.